Categorie archieven

Inzameldag op zaterdag 6 april

21, mrt, 2019

Een van de doelstellingen van De Historische Vereniging Hasselt is het behoud en verbreiden van kennis van de stad Hasselt en de buurtschappen in de voormalige gemeente Hasselt. Hiervoor verzamelen wij zoveel mogelijk informatie over de geschiedenis en de cultuur van bevolking, bedrijven en belangrijke gebouwen en landschappen. Omdat de kennis hiervan langzaam dreigt te verdwijnen, organiseert de Historische Vereniging Hasselt een inzameldag om inwoners in de gelegenheid te stellen bijzondere foto’s, documenten, voorwerpen of ander materiaal te schenken, laten zien of kennis hierover te delen. De voorwerpen moeten wel een directe relatie hebben met Hasselt en directe omgeving, (verdwenen) bedrijven of bekende personen. Ook bodemvondsten zijn welkom, omdat deze een directe relatie hebben met onze voorouders. Een team van deskundigen uit onze vereniging zal hiervoor aanwezig zijn. Tevens is het mogelijk om van uw beeldmateriaal of documenten een fotokopie of scan te maken. Hebt u veel materiaal of is het moeilijk te vervoeren, dan komen wij graag bij u thuis.

U bent van harte welkom in het Oude Stadhuis, Markt 1 te Hasselt op zaterdag 6 april van 13.30 tot 17.00 uur. Uiteraard staat de koffie of thee klaar.

Hasselt Historiael nr. 1 is uit.

21, mrt, 2019

Redactioneel

Niemand zal het belang van goed onderwijs betwisten. Dankzij scholing zijn er vakbekwame ambachtslui, ambitieuze burgers en kritische individuen, precies de zaken waarop een gezonde samenleving steunt. Dat is nu zo, en dat was vroeger in Hasselt niet anders. Maar hoe zag dat onderwijs er eeuwen geleden in ons mooie stadje uit?  

In dit speciale onderwijsnummer proberen we daar een (begin van een) antwoord op te geven met twee verhalen. (In het volgende nummer kunt u een derde artikel verwachten.) En die sluiten weer mooi aan op een tentoonstelling over het onderwijs in Hasselt, vanaf eind maart in het Oude Stadhuis.

We beginnen met de Latijnse school die er in Hasselt is geweest – de hoogste, beste ‘middelbare’ opleiding en een toegangspoort voor universiteit of een baan in het stadsbestuur. Het Mariaklooster aan de Baangracht speelde in het ontstaan van die school een hoofdrol en was tevens de eerste vestiging.

Religie was vroeger nooit ver weg in de opvoeding. Thuis, school en kerk vormden een drie-eenheid die de jonge mensen op het goede pad moest brengen/houden om zich te ontwikkelen tot godvruchtige mensen, zo stelt het tweede verhaal. De school moest de ‘ongebondenheid van sijne discipelen’ voorkomen.

Omstreeks 1750 verdween de Latijnse school uit Hasselt, vanwege geldgebrek. Maar een halve eeuw later werd de school heropend, nu aan de Hoogstraat 40.

Ofschoon het geen onderwijsverhaal is, speelt school ook een rol in een ander, indrukwekkend verhaal. Het gaat over Betsy Boekbinder, de Joodse echtgenote van onderwijzer Rodenhuis van de school in Genne. In de oorlog heeft zij twee jaar lang ondergedoken gezeten op de zolder van de school, in kou, eenzaamheid en angst. Hasselt Historiael reconstrueert die pijnlijke jaren en laat familieleden terugblikken. Het is een verhaal om tijdens de komende 4 en 5 mei even aan terug te denken.

Om met een vrolijker en vooral lekkerder noot te eindigen: de traditionele Hasselter skoapekuukies waar Johanna u alles over vertelt.

Eet smakelijk!

Vrijdag 29 maart om 17.00 uur vindt in het Oude Stadhuis de opening plaats van de expositie ‘Onderwijs in Hasselt’ door burgemeester ing. E. Bilder. Alle leden van onze vereniging worden hierbij van harte uitgenodigd.

10, mrt, 2019

Expositie onderwijs in Hasselt

Marja Montanje en Eppo Schmidt

We beginnen de onderwijsexpositie met het in het begin van de 14e eeuw in Hasselt gestichte Mariaklooster.

Dit klooster werd al snel groter; op het hoogtepunt van het klooster woonden er 80 nonnen en het nodige personeel. Onderwijs in het Mariaklooster was een hartenwens van de kloosterlingen en die kans kwam in 1433.

Na de Reformatie was het onderwijs gebaseerd op de leer van de kerk. Het lezen van de Bijbel, studie van de catechismus en het zingen van psalmen was dagelijks nodig. De kerkelijke geschriften, zoals de Synode van Dordrecht en de geloofsbelijdenis werden onderwezen. Zelfs op zondag moesten de kinderen naar school om ‘s morgens en ‘s avonds een overhoring te krijgen van de onderwijzer. Dit ter controle of ze wel goed opgelet hadden tijdens de kerkdienst. Dat gold voor alle scholen, ook de Latijnse scholen. De Synode van Dordrecht, die in 1618 en 1619 werd gehouden, was onverbiddelijk. De jeugd moest opgevoed worden in de christelijke religie.

In de 19e eeuw, na de schoolwet van 1801, kwam er een Latijnse kostschool op Hoogstraat 40. Die verhuisde daarna naar Hoogstraat 49, de voormalige stadsburgerschool. Deze ging op zijn beurt naar de Nieuwstraat.

In 1835 werd het leiden van de Latijnse kostschool (=het jongensinstituut) in Hasselt gegund aan Martinus Soeters. Deze van overheidswege niet gesubsidieerde, bijzondere school was al vanaf 1831 onder de naam ‘instituut voor jonge heeren’ in Hasselt gevestigd. De leerlingen kregen er les in Nederlands, Duits, Frans, Engels, Grieks, Latijn en wetenschappen, waaronder meet- en stelkunst. Na met goed gevolg de school doorlopen te hebben, kon men tot militaire en andere hogescholen worden toegelaten.

In 1795 vielen Franse troepen ons land binnen. Zij veranderden het bestaande burgerlijke systeem grondig. Er kwamen nieuwe regels en er kwamen nieuwe wetten op het gebied van bestuur. Veel mensen hadden al een achternaam, maar nu werd het hebben van een achternaam verplicht. Het oude stadsbestuur werd opgeheven en het bestuur werd naar Frans voorbeeld ingericht.

Ook op het gebied van het onderwijs veranderde er veel. In 1801 kwam er een nieuwe onderwijswet. Daarbij werd het leerstellig, kerkelijk onderwijs afgeschaft. Er werd klassikaal les gegeven. Leerplicht werd wel besproken, maar was op dat moment nog niet haalbaar. In de praktijk gingen alleen kinderen van betergesitueerden naar school; voor andere ouders was het betalen van schoolgeld niet haalbaar. Daarom werden er naast burgerscholen ook armenscholen ingevoerd. Daartoe werd in 1862 voor 5000 gulden een nieuwe school in de Hoogstraat, nu Hoogstraat 16-18, aanbesteed. Op 12 december 1900 brandde deze school aan de Hoogstraat compleet af.

De verzekeringspenningen waren lang niet afdoende om de kosten van nieuwbouw te dekken. Die kwamen namelijk neer op meer dan 12.000 gulden. Herbouw was vermoedelijk wel goedkoper geweest, maar door de nieuwe school aan de Olde Podt (nu Justitie Bastion) te situeren, hoopte men gelijktijdig het ruimtegebrek op te lossen.

In 1864 werd voor 5000 gulden een nieuwe school in de Nieuwstraat aanbesteed. De schoolhoofden van beide scholen, G.K. van der Paardt en G.J. Boterenbrood, bijgestaan door hulponderwijzers en kwekelingen, konden daarna in gebouwen lesgeven die aan de eisen van de tijd voldeden. In 1881 bestond het totale personeelsbestand uit twee hoofden met een gemiddeld jaarsalaris van 915 gulden en zes onderwijzers met een jaarinkomen van 500 gulden.

De in 1892 opgerichte ‘Vereniging tot stichting en instandhouding van christelijke scholen in Hasselt’ opende deze school in 1893 als christelijke school in de oude Franse school aan de Hoogstraat 40-42. Meester Broek uit Zwartsluis werd benoemd en bleef de school ruim 40 jaar trouw; eind 1893 had de school al 90 leerlingen. Omdat het gebouw te klein werd, huurde de vereniging in 1901 de voormalige openbare school B aan de Nieuwstraat. Die was door de gemeente opgeheven vanwege het door de komst van het christelijk onderwijs teruggelopen aantal leerlingen. In 1907 had de school 132 leerlingen. Vanwege het vermeende gereformeerde karakter van de school opende in 1910 de hervormde school zijn deuren in een nieuw gebouw aan de Rosmolenstraat.

Zo laat de expositie behalve bovenstaande scholen, de geschiedenis van de kleuterscholen, lagere scholen, huishoudschool, enzovoort tot op dit moment in woord en beeld aan u zien.