Werkgroepen

Nieuwsarchief

s-image

Opdat wij niet vergeten: een monument ter gedachtenis aan Derk en Berendina van Assen

Op de begraafplaats Van Stolkspark in Hasselt staat naast het oude baarhuis een grafzerk zonder graf. Het opschrift was door de jaren heen helemaal vervaagd, maar is nu weer zichtbaar. De namen van Derk van Assen en zijn vrouw Berendina Grolleman staan erop vermeld. Het is nauwelijks te bevatten welke geschiedenis er verbonden is aan deze zerk en aan dit echtpaar, dat het hart op de juiste plek had in de Tweede Wereldoorlog. Door de restauratie van deze grafsteen mocht een lang gekoesterde wens van de werkgroep Tweede Wereldoorlog en grafmonumenten van de Historische vereniging Hasselt in vervulling gaan.

Daarbij door de jaren heen onvermoeibaar gestimuleerd  door Tina Stelling van Assen in  Z.A met gegevens en foto’s Z.A zij is zeer begaan met het lot van haar oom en tante.

(Foto 1. Bijschrift: Derk en Berendina van Assen achter hun huis de Cannerweg 124a in Maastricht. Voor het huis van dit Hasselter echtpaar liggen Stolpersteine/struikelstenen ter herinnering aan hun rol in de Tweede Wereldoorlog.)

Van Hasselt naar Maastricht

Derk van Assen en Berendina Grolleman zijn geboren en getrouwd in Hasselt. Daarna vond Derk werk bij de Belastingdienst in Maastricht. Het echtpaar woonde daarop Cannerweg 124a. Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog lag Maastricht op een knooppunt van militaire en ondergrondse activiteiten. Het begon met krijgsgevangenen die een vluchtroute zochten naar hun thuislanden België en Frankrijk en al vlug waren er ook geallieerde bemanningsleden die ook een weg terugzochten naar hun thuisland. Van het begin af aan zette het echtpaar Van Assen zich in voor de mensen die op de vlucht waren, al vlug geholpen door een netwerk van mensen die ze vertrouwden. Het accent lag vooral in het hulp verlenen aan Joden die een onderduikplek zochten. Door verraad kwam er een einde aan de verzetsactiviteiten van Derk en Berendina. Onder valse voorwendsels melde de jonge baron Willem van Boetselaer uit den Haag zich aan bij Derk van Assen met de vraag om bonnen. Gerustgesteld door het keurige voorkomen van de jongeman verstrekte Derk het gevraagde. De andere dag, het was een mooie zomerdag op 24 juli 1943, stopte de auto van de SD voor hun woning. Berendina was op dat moment niet thuis. De woning werd doorzocht en men vond het Joodse echtpaar Sandhaus-Hoffnung. Ook werden een radio en een revolver met patronen aangetroffen. Hoewel Berendina onderweg naar huis gewaarschuwd werd dat er een overval was in hun huis, ging ze toch naar huis, uit bezorgdheid voor haar man. Het echtpaar Van Assen werd overgebracht naar het huis van bewaring aan de Minderbroedersberg. Daar werd Derk wekenlang ondervraagd door de beruchte SD-chef Richard Nitsch. Hij heeft geprobeerd om Derk, die een sleutelfiguur was in het Limburgse verzet, ertoe over te halen om namen te noemen. Standvastig heeft Derk geweigerd om zijn medestanders te verraden. Op de morgen van de 14 september 1943 liet Nitsch Derk uit de gevangenis halen. De rit ging naar Horst, een dorp tussen Venlo en Venray, naar de eenzaamheid van de Schadijkse bossen. Terwijl zijn graf werd gegraven heeft Nitsch nog geprobeerd om Derk namen te laten noemen, maar ook toen zweeg hij en daarmee was zijn lot bezegeld. Na het uitspreken van het doodsvonnis kreeg hij nog gelegenheid om te bidden, daarna werd hij door drie man tegelijk neergeschoten.

Terug naar Hasselt

Na de bevrijding gaan de families Van Assen en Grolleman op zoek naar Derk en Berendina. Na de bekentenis van Richard Nitsch hebben de families van Assen en Grolleman de plek bezocht in de Schadijkse bossen, waar Derk was begraven. Daarna werd actie gevoerd om Derk weer over te brengen naar de begraafplaats in Hasselt. Op 25 juli 1946 was het zover en onder grote belangstelling van familie en mensen uit het voormalig verzet was de herbegrafenis in Hasselt. Een indrukwekkende stoet trok door Hasselt naar de begraafplaats in het Van Stolkspark, via de Ridderstraat langs de synagoge. Er zijn veel foto’s van de begrafenis, zodat we nu nog een indruk kunnen krijgen van de mensen die bij de begrafenis aanwezig waren.

Geëerd en daarna vergeten

Na de bevrijding werd er door de regering beslist dat er jaarlijks een Nationale Dodenherdenking zou zijn op de avond van de 4 mei. In Hasselt werd er van 1947 tot 1950 voor gekozen de Dodenherdenking bij het graf van Derk van Assen te houden. Op de zerk wordt ook zijn vrouw Berendina Grolleman benoemd. Na haar gevangenneming kwam ze in concentratiekamp Vugt terecht. Daarna werd ze overgebracht naar Ravensbruck, waar zij op 18 februari 1945 is vermoord. Zij en werd bij Ravensbruck op een onbekende plek begraven of gecremeerd. In 1950 was het monument op de Markt gereed en vanaf toen werden de herdenkingen daar gehouden. Derk en Berendina worden daarop niet genoemd en bij het graf van Derk van Assen werd het toen stil.

Ereveld Loenen

In 1963 werd het graf geopend om Derk van Assen te kunnen herbegraven op het Ereveld in Loenen (vak/rij nummer E 25). De achtergebleven grafsteen werd door Arend Grolleman veilig gesteld naast het baarhuisje op de oude begraafplaats. Berendina Grolleman is, voor zover bekend, de enige in Hasselt geboren verzetsvrouw, omgekomen in een concentratiekamp. Nu er mede dankzij informatie die via Internet wordt gedeeld, na zoveel jaren een duidelijk beeld komt over hun rol in het verzet kan men niet anders dan diep ontzag en respect hebben voor dit echtpaar.

Niet vergeten in het Limburgse land

In Maastricht zijn verschillende monumenten waar Derk en Berendina van Assen met eer worden genoemd. Er zijn struikelstenen gelegd voor hun woning aan de Cannerweg. In de Schadijkse bossen wordt door de gemeente Horst sinds 1946 tot op de dag van vandaag een monumentje onderhouden, dat aangeeft waar Derk van Assen zijn leven liet. Schadijk is een buurtschap bij Meterik en Meterik is weer een kerkdorp van de gemeente Horst. Ook is er in Horst in 2018 een documentaire gemaakt over het leven van Derk van Assen. Daarvoor werd aan de Historische vereniging Hasselt benaderd met de vraag of er in Hasselt ook een monument was voor Derk en Berendina van Assen, met de bedoeling dit in de documentaire op te nemen.

(foto 2, bijschrift: Michiel van Ommen bij de door hem gerestaureerde grafsteen van Derk en Berendina van Assen. Sinds april 2019 is het opschrift weer duidelijk leesbaar. Foto: Wim van Tellingen)

Opnieuw aandacht vragen voor een monumentje voor Derk en Berendina

De werkgroepenvergadering van de historische vereniging Hasselt besloot op 29 oktober 2018 de mogelijkheid van restauratie van de zerk te gaan onderzoeken. Daarvoor werd in eerste instantie gezocht

naar vrijwilligers, die dat zouden kunnen realiseren. Toen deze rond de Kerstdagen van 2018 nog niet waren gevonden, werd besloten om prijsopgave te vragen bij een Steenhouwerbedrijf.

Begrafenisondernemer Leen Aarten kreeg de vraag wie daar het beste voor zou kunnen worden benaderd. Het doel was met de prijsopgave van de steenhouwer een sponsor te zoeken voor een professionele restauratie van de zerk. Leen Aarten hoorde het verhaal en gaf direct aan een deel van de kosten op zich te willen nemen. Een paar minuten later kwam het telefoontje dat Steenhouwer van Ommen in Kampen de verdere kosten van restauratie voor zijn rekening nam. Om eerlijk te zijn waren we op dat moment tot tranen toe geroerd door dit spontane gebaar van de mannen. Nu staat de zerk weer keurig vakkundig gerestaureerd door Steenhouwer van Ommen op het plekje naast het oude baarhuis.

Een wens is nu nog dat het als een monumentje op de gemeentelijke monumentenlijst wordt geplaatst.

Het verhaal van Derk en Berendina van Assen is uitvoerig beschreven in de Historiael 2017 no 1.

De documentaire De schaduwzijde van het verzet in Horst Limburg is op te vragen via YouTube.

Nieuws

10 mei 2019

Recept Skoape Kuukies

Tijdens de Nationale Molendag op zaterdag 11 mei worden bij molen De … Verder lezen…

04 mei 2019

Opdat wij niet vergeten: een monument ter gedachtenis aan Derk en Berendina van Assen

Op de begraafplaats Van Stolkspark in Hasselt staat naast het oude baarhuis … Verder lezen…

07 apr 2019

Jaarvergadering 15 april 2019 vanaf 20.00 uur in het Oude Stadhuis

Agenda Opening: invulling/controle presentielijst en vaststelling van de agenda. Vaststelling jaarverslag over … Verder lezen…

Log in