Werkgroepen

Nieuwsarchief

Facebook

s-image

Verslag lezing Paul Rademaker

Op 9 oktober 2017 hield Paul Rademaker, onze plaatselijke deskundige betreffende de middeleeuwse geschiedenis van de Heilige Stede te Hasselt, een lezing over Hasselt, kruisvaarders, Pelgrims en de Moderne Devotie voor een volle raadszaal in het Oude Stadhuis in het kader van 500 jaar Reformatie.

Na een korte verwelkoming door de voorzitter vertelde de inleider zijn verhaal aan de hand van een aantal dia’s. Als amateur-onderzoeker heeft hij zich altijd geïnteresseerd voor de geschiedenis van de Heilige Stede vanaf 1250. Hij vindt dat er te weinig aandacht voor de lokale geschiedenis van Hasselt bestaat.

Mensen uit deze omgeving deden mee aan de vijfde kruistocht in 1218 bij Damiate. Daarbij kwam een vooraanstaand edelman, Nicolai van Eese Oosterwolde, om het leven. Volgens een verhaal van de bekende middeleeuwse schrijver Cesarius van Heisterbach zou een rijke weduwe opdracht gegeven hebben tot de bouw van een Heilige Grafkerk te Hasselt, waar de Zoon van Maria vereerd diende te worden.

Het verhaal van  Cesarius gaat over een middeleeuwse pugil. Deze pugil was een gerechtsdienaar van de bisschop/landsheer. Hij zou de beker met heilig brood uit de handen van de priester hebben geslagen, toen deze op weg was naar de zieke vrouw van de pugil. De hosties vielen op de grond en volgens ooggetuigen schitterden daarboven sterretjes. Maria verscheen in een visioen en gaf opdracht dat er op de plek van de heiligschennis een grafkerk moest worden gebouwd. Dit werd een schuilplaats voor de lijdenden en verdrukten (Miserorum et Afflictorum Asylum).

Nader onderzoek wees volgens de spreker uit dat de pugil geen gewone soldaat kon zijn geweest, maar iemand uit adellijke kring, met gerechtelijke bevoegdheden. Want in dezelfde tijd vielen medewerkers van de bisschop in het land van Vollenhove in ongenade. Hij, de pugil, zou een van hen kunnen zijn.

In 1356 droeg Helmich van Zeelhorst, ambtsman van Utrecht, de kerk, die omstreeks 1220 gebouwd werd, over aan de bisschop van Utrecht, Jan van Arkel. Daarvoor was de Heilige Stede eigendom van Frederick van Redinckchem. De enige bekende rijke weduwe uit die tijd die haar man verloor tijdens de slag om Damiate was Ida Redinck. Zij was de enige vrouw die wij hebben kunnen vinden die aan dit profiel voldeed. Zij moet het geweest zijn die het initiatief tot de bouw van de Heilige Stede van Hasselt genomen heeft.

Hasselt is de oudste pelgrimsplaats van Noord-Nederland. Helaas is het bedevaartsinsigne slechts gedeeltelijk bewaard gebleven.

Het agressieve beeld van de kruistochten maakte in Hasselt plaats voor een meer liefdadige instelling. Zo ontstond de Broederschap van het Heilig Sacrament, mede onder sterke invloed van het moderne devotenklooster op de Agnietenberg bij Zwolle. De Hasselter aflaat was een feestelijke gebeurtenis die mogelijk al vóór 1408 jaarlijks terugkeerde. Veel pelgrims overnachtten tijdens de Hasselter aflaat bij burgers. Armoedzaaiers kregen bad en brood. Ook ‘alleenlopende’ mensen waren welkom als lid van het Sacramentsgilde van de Heilige Stede.

We kregen een plattegrond van Hasselt uit 1555 van Jacob van Deventer te zien met Grote Kerk en kloosterkerk. Een door Paul gebakken maquette van de Heilige Stede werd tentoongesteld; we mochten deze als gift toevoegen aan ons historisch archief.

Maquette van de kapel op de Heilige Stede. Rechts de Enkpoort.

De reformatie is in Hasselt gemoedelijk verlopen zonder brute Geuzen. Zelfs de koster van de Grote Kerk mocht zijn katholieke geloof behouden. Hier werd de invloed van de Moderne Devotie duidelijk zichtbaar. Omstreeks 1520 berichtte de prior van het Anthoniusklooster in Albergen: Wat Luther doet is goed.

Ondanks veel weerstand bij de bevolking werd de kapel van de Heilige Stede in 1592 afgebroken.

Van de Cornput maakte er een mestvaalt en een galgenveld om de pelgrimage tegen te werken. In 1618 kregen katholieken die in het geheim kerkdiensten organiseerden en bezochten een boete naar draagkracht.

Onze eerste koning, Lodewijk Napoleon, zorgde ervoor dat de katholieken in het begin van de 19e eeuw weer een eigen kerk kregen, wegens gelijkstelling van godsdienst. In 1891 kocht de parochie het terrein van de Heilige Stede gedeeltelijk terug en werd de aflaat in ere hersteld. In 1933 werd hier de huidige kerk gebouwd, waarbij het altaar op bijna dezelfde plaats kwam te staan als zijn middeleeuwse voorganger.

Paul is een enthousiaste verteller en liefhebber van interessante details, zoals:

  1. Bij de bouw van de kerk in 1933 werden er plankresten gevonden. Mogelijk een schijnbegrafenis?
  2. Een gebroken, bronzen stadszegel duidt op het overlijden van een belangrijke persoon. Wie zou dat kunnen zijn?
  3. Het wapen van Hasselt bevat een kruis zonder verticaal stuk en is boven en onder blauw. Dat duidt op de kruistochten en het omringende water. Dit kruis zit ook in de Londense vlag. Uit de vlag van Zwartewaterland is het kruis helaas verdwenen.
  4. Het zegel van Redinck en de Turkse vlag bevatten overeenkomsten. Dus moet die familie ten tijde van de kruistochten wel grote invloed op onze regionale geschiedenis gehad hebben.
  5. Veteranen van de 5e kruistocht uit Hasselt waren Rijckwijn van Hasselt, Warner ende Jan van Hasselt.
  6. Na de kruistochten komt, in het spoor van de Duitsche Orde, de Hanze tot ontwikkeling.

De laatste dia toonde ons het kloosterslot van Hasselt aan de Gasthuisstraat, geschilderd door Cornelis Springer: Sfeervol Hasselt in de 19e eeuw.

Voorzitter Hanny Becker bedankte Paul voor zijn uitvoerige verhaal.

Door: Gerard Broekroelofs

Nieuws

21 jan 2018

Expositie ‘Overijsselse’ eilanden in de Noord-Molukken

Onder het eiland Bacan in de Noord-Molukken liggen vier eilandjes die de … Verder lezen…

21 jan 2018

Verslag nieuwjaarsreceptie 2018

Nieuwjaarsreceptie 2018 De laatste jaren nam de belangstelling voor de nieuwjaarsborrel een … Verder lezen…

21 jan 2018

Verslag lezing Paul Rademaker

Op 9 oktober 2017 hield Paul Rademaker, onze plaatselijke deskundige betreffende de … Verder lezen…

Log in